२०७८ कार्त्तिक ४ गते / 21st Oct 2021, Thursday

विचार/तर्क

शिक्षा र कोरोना महामारीको सन्देश शिक्षा र कोरोना महामारीको सन्देश

शिक्षाको राष्ट्रिय, वैयक्तिक र सामाजिक उद्देश्य हुन्छन् । शिक्षाले व्यक्तिको आवश्यकता, सामाजिक चाहना र राष्ट्रको अपेक्षा पूरा गर्नु पर्दछ । महान् दार्शनिकद्वय प्लेटो तथा अरस्तुका अनुसार शिक्षाको उद्देश्य नागरिक जीवनका लागि आवश्यक ज्ञान आर्जन गर्नु हो, जसले आदर्श राज्य निर्माण गर्न सघाउँछ । नागरिक जीवनका लागि ज्ञान, सीप र स्वभाव चाहिन्छ । सामाजिक जीवनमा नैतिक आचरण र सामुदायिक भावना विकास गर्न सक्नु पर्छ । आधुनिक राज्य प्रणालीमा पनि शिक्षाका आधारभूत उद्देश्य परिवर्तन भएका छैनन्, परिमार्जित भएका छन ...

शिक्षामा युगान्तकारी परिवर्तनको खाँचो शिक्षामा युगान्तकारी परिवर्तनको खाँचो

सरकारले अहिले शिक्षा ऐन २०२८ लाई टेकेर विभिन्न निर्देशिका र कार्ययोजना ल्याएर काम गरिरहेको छ । हामी पनि त्यही नीति र निर्देशिकालाई अक्षरशः पालना गर्दै सरकारको पूरकका रुपमा क्रियाशिल छौं । मुलुकमा संघीय गणतन्त्रात्मक शासन प्रणाली छ तथापि संघीय शिक्षा ऐन जारी हुन सकिरहेको छैन । बरु, निर्देशिका जारी गरेर मुलुक चलिरहेको छ । संघीय शिक्षा ऐन नआउँदा अझैपनि प्रादेशिक र स्थानीय शिक्षा ऐन बनाउन असजिलो भएको छ । मुलुक संघीय संरचनामा प्रवेश गरेपछि अब तीनै तहको सरकारको समन्वय र सहकार्यमा संघीय फ्रेमवर्कमा संव ...

शिक्षक परिचयपत्रको व्यवस्था गरौं शिक्षक परिचयपत्रको व्यवस्था गरौं

‘गुरु ब्रह्मा गुरु विष्णु ..’ भनी शिक्षकलाई शब्दमा सम्मान गर्ने परम्परा त छ तर व्यवहारमा भने हाम्रो देशमा शिक्षकलाई हरेक कुरामा पछि पार्ने गरिएको छ । शिक्षकहरूका लागि सञ्चयकोषमा जम्मा गर्ने व्यवस्था पछि भएको हो । शिक्षकहरूलाई स्थायी गर्ने उद्देश्यले शिक्षक सेवा आयोग पछि स्थापना भएको हो । शिक्षकका लागि पोसाक तोक्ने र त्यसका लागि भत्ता दिने काम पछि थालिएको हो । अझ यो सुविधा शुरुमा त स्थायी शिक्षकलाई मात्रै दिने गरिएको थियो । यी व्यवस्था एवं सुविधाहरू सरकारले स्वेच्छा, स्वविवेक र मनज्ञा ...

व्यावसायिक शिक्षाः रहर कि बाध्यता ? व्यावसायिक शिक्षाः रहर कि बाध्यता ?

बितेका दश वर्षहरुको शिक्षाको बजेट हेर्ने हो भने आकारमा वृद्धि भएतापनि कुल बजेटको हिस्साका हिसाबले शिक्षाको प्राथमिकतामा गिरावट आएको छ भन्न सकिने अवस्था छ । त्यसमा पनि साधारण तथा व्यावसायिक शिक्षाकातर्फको बजेटलाई हेर्ने हो भने व्यावसायिक शिक्षामा भनिएको प्राथमिकता नारामा मात्र सीमित भएको देखिन्छ । व्यावसायिक शिक्षाका सन्दर्भमा गुणस्तरीय तथा सिकाइ र कार्य सम्पादनमा भएको भिन्नता (मिसम्याच) का बारेमा चर्चा शुरु भएको पाइन्छ । साधारण शिक्षामा भने नक्कली तथा सट्टा शिक्षकको कुरा त सुन्दै आएको हो । नक्कल ...

एसइइ परीक्षाको खस्कँदो गरिमा  एसइइ परीक्षाको खस्कँदो गरिमा

विद्यालय शिक्षा तहको संरचना र परीक्षा प्रणाली बेलाबखत परिवर्तन हुँदै आएको जगजाहेर नै छ । वि.सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनपश्चात् विद्यालय शिक्षामा दुई वर्ष बढाई कक्षा ११ र १२ थपियो । लामो रस्साकसी पछि क्याम्पसबाट प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको पढाइ विस्थापन गरी उच्च माध्यमिक विद्यालय सञ्चालन गरियो । उच्च माध्यमिक तहका विद्यालयहरुको नियमन गर्न उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्को नयाँ संरचना खडा गरियो । विद्यालय तहको शिक्षा एउटै निकाय र नियमबाट व्यवस्थित हुनुपर्ने विज्ञहरुको सुझाव तथा समयको मागअनुसार शिक्षा ऐ ...

हाम्रा शिक्षकः सिकाइ उपलब्धिका लागि कि परीक्षा उपलब्धिका निम्ति ? हाम्रा शिक्षकः सिकाइ उपलब्धिका लागि कि परीक्षा उपलब्धिका निम्ति ?

हाम्रो वैदिक सनातन मान्यता तथा संस्कारले शिक्षालाई दिक्षा तथा शिक्षा प्रदान गर्ने पात्रलाई गुरु मानेको आधारमा उसको काम के हो ? उसको मर्यादा कस्तो हुनु पर्छ ? भन्ने विषयमा विवेचना हुनु आवश्यक भइसकेको छ । भरखरै प्रकाशित एसइइको नतिजाले यसमा अरु चनाखो हुनुपर्ने देखिएको छ । गत सालको नतिजामा ग्रेड प्वाइण्ट एभरेज चार प्राप्त गर्ने विद्यार्थीको संख्या १०६ रहेकोमा यस वर्ष यो संख्या ह्वात्तै बढेर ९,३१८ पुगेको छ । आँकडागत तथ्यमा यो एकदमै उत्साहबर्द्धक नतिजा हो भने शिक्षकको पेशागत इमान्दारिताका आधारमा ...

आंशिक प्राध्यापकको पीडा: कथा–व्यथा सबैका आ–आफ्नै आंशिक प्राध्यापकको पीडा: कथा–व्यथा सबैका आ–आफ्नै

कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को सन्त्रासले संसारलाई त्रसित बनाइरहँदा नेपाली समाजको एउटा तप्का तुलनात्मक रुपले अत्यन्तै निराशाजनक तरिकाले जीवन बिताउन बाध्य छ । त्यो तप्का हो– त्रिभुवन विश्वविद्यालयमातहत् रहेका आङ्गिक क्याम्पसहरुमा प्राध्यापनरत दैनिक ज्यालादारीमा कार्यरत आंशिक शिक्षकहरु । किनभने उनीहरुले अध्यापन गरेको अवस्थामा मात्र वेतन पाउँछन्, काम नगरेको अवस्थामा पाउँदैनन् । कोरोनाको कारण क्याम्पसका औपचारिक कक्षाहरु चलेका छैनन्, कक्षाहरु नचलेपछि उनीहरुको आम्दानीको बाटो बन्द भएको छ र ती ब ...

ज्ञान, सीप र आचरणसहितको शिक्षा आजको आवश्यकता ज्ञान, सीप र आचरणसहितको शिक्षा आजको आवश्यकता

विश्व परिवेश ज्ञान, सीप र आचरणसहितको शिक्षामा लगानी गरेका मुलुकहरुको आर्थिक अवस्था मजबूत देखिन्छ । विकसित मुलुकहरु जस्तै जापान, कोरिया, सिंगापुर, अमेरिका र यूरोपीय मुलुकहरुले गुणात्मक एवं बजारको मागअनुसार शिक्षा र सिकाइलाई एकैसाथ लगेका हुनाले आज ती देशमा शिक्षा क्षेत्रबाट उत्पादित जनशक्तिहरु धेरै गुणात्मक पाइन्छ । यी देशहरुले शिक्षालाई सन्तुलित रुपमा ज्ञान (knowledge), सीप (Skills) र आचरण (Attitude) सहित बनाएका छन् । साथै, उनीहरुले एक्काइसौं शताब्दीको शिक्षाको प्रारूपअनुरूप आधारभूत विषय, सूचना प ...

कसीमा गुरु पूर्णिमाको गरिमा कसीमा गुरु पूर्णिमाको गरिमा

 'गुरु ब्रह्मा, गुरु विष्णु, गुरु देवो महेश्वर, गुरु साक्षात् परमं ब्रह्मा तस्मै श्री गुरुवे नमः'   (गुरु नेै ब्रह्मा, गुरु नै विष्णु अनि गुरु नै शंकर भगवान् हुन्, गुरु नै साक्षात परब्रम्हा हुन्, यस्ता गुरुलाई म नमस्कार गर्दछु । )   वेदको रचियता कृष्ण द्वैपायन व्यास जन्मेको आषाढ पूर्णिमाको दिनमा गुरुहरुको सम्झना र पूजा गरिन्छ । गुरुलाई देवता र पिता समान सम्मान दिने हाम्रो संस्कार र संस्कृति हो । पौराणिक कालदेखि नै गुरु अर्थात् शिक्षकको महिमा अतुलनीय रहँदै आयो । संस्कृतमा ‘गु ...

शैक्षिक क्रियाकलाप खुल्ला गर्नु आवश्यक शैक्षिक क्रियाकलाप खुल्ला गर्नु आवश्यक

असार १ गतेदेखि विद्यालय प्रशासन खोेल्ने सरकारी निर्णय/निर्देशनसँगै कतिपय स्थानीय निकायले कडा सूचना जारी गरेर शिक्षकहरूलाई विद्यालयमा अनिवार्य हाजिर हुन अर्काे सूचना जारी गरे । त्यसपछि आफ्नो घरमा लकडाउन खेपिरहेका टाढा–टाढाका शिक्षकहरू यातायात सिफारिश–पास, गाडी रिजर्भ तथा अनेक दुःखकष्ट झेलेर विद्यालय पुगेका छन् । तर विद्यालयमा पठनपाठन गर्ने औपचारिक अनुमति नहुँदा एकातिर विद्यालयहरू सुनसान छन् भने अर्कातिर स्कूल जानु नपरेपछि घरमै रहेका आफ्ना बाबुनानीहरूलाई सम्हाल्न गाह्रो परेको गुनासो अध ...

मध्यस्त बनेको प्रविधि मध्यस्त बनेको प्रविधि

भनिन्छ–शिक्षा कोक्रोबाट शुरू हुन्छ र चिहानमा गएर टुङ्गिन्छ । यसको अर्थ शिक्षासँग हाम्रो आजीवन, स्वाभाविक एवं नैसर्गिक सम्बन्ध छ, जसबाट हामी कोही पनि टाढा हुनै सक्दैनौं । कुरा कोरोना र लकडाउनको कारण शुरू भएको स्नातकोत्तर तह मानविकी सङ्कायअन्तर्गतको अंग्रेजी भाषा र साहित्यको जुम अनलाइन कक्षाको हो । आइतबारको त्यो कक्षामा जुमको सहभागी सूचीमा ‘सुरेश हाचेकाली’ भन्ने नाम पढेपछि म खुशीले दौडँदै भान्सामा पुगेँ र एकै सासमा आमालाई सुनाएँ, ‘मामु, मैले कविता राम्रो लागेर हिजो भर्खर फे ...

‘गुणस्तरः कुरा मात्रैै’ ‘गुणस्तरः कुरा मात्रैै’

पाश्चात्य दार्शनिक हेगेलले नागरिकका ठोस अधिकारहरुलाई तीन क्रमागत तहमा विभक्त गरेका छन् । परिवार, समाज र राज्यको तहमा विभक्त गरिएको उक्त क्रम स्वभावैले राज्यलाई उच्च तह भएको स्विकार पनि गर्दछ । यो नागरिकको नैतिक जीवनको (इथिकल लाइफ) पनि उच्च रुप भनिएको छ । उनीभन्दा अघिका दार्शनिकहरुले इन्द्रियहरुबाट अनुभव गर्न सकिने प्रक्रिया (फेनोमेना)लाई मात्र विश्वास गरेका थिए । उनले यसभन्दा माथि उठेर अझ अलौकिकशक्ति (नोमेना) मा विश्वास गरेका छन् । उनले यही इन्द्रिय तथा अतिन्द्रिय दुबैैको सर्वोच्च सत्ता राज्यलाई ...

लकडाउनले प्राविधिक शिक्षामा पारेको असर र उपयुक्त निकास लकडाउनले प्राविधिक शिक्षामा पारेको असर र उपयुक्त निकास

कोभिड–१९ ले विश्वमा पुर्याएको मानवीय क्षतिसँगसँगै हामी नेपाली पनि सुरक्षित हुनसक्ने सम्भावना कमै थियो । त्यसैले, सम्पूर्ण देश नै ठप्प भयो । हामी सबै नागरिक मृत्युको त्रासले भयभित छौं । यस विषम परिस्थतिको मारमा प्राविधिक विषय अध्ययन गर्ने सिटिइभिटिअन्तर्गतका सम्पूर्ण विद्यार्थी, तिनका अभिभावक र प्राविधिक शिक्षालयहरु परेका छन् । यो अदृश्य महामारीले कलेज आउन नसकेर पठनपाठन गर्न नपाएकोमा मात्र होइन, अन्तिम परीक्षा स्थगित भएकोमा देशभरिका विद्यार्थीहरु चिन्तित छन् । विडम्बना के छ भने प्राविधिक शि ...

विद्यालयमा प्रविधिमैत्री शिक्षणको खाँचो विद्यालयमा प्रविधिमैत्री शिक्षणको खाँचो

कोरोना लकडाउनको अनिश्चितताले सूचना र प्रविधिमा आधारित शिक्षणको खाँचो खट्किएको छ । सूचना र प्रविधिको तीब्र विकास र बृद्धिको कारणबाट विश्व एक गाउँ जस्तै भएको छ । नवीन सूचना र प्रविधिबाट आफूलाई सुसज्जित गर्न नसके कुनै पनि व्यक्तिले सहज जीवनयापन गर्न सक्दैन । साधानस्रोतमा सहज पहुँच र प्रयोगका लागि सूचना प्रविधियुक्त कम्प्यूटर शिक्षा आधारभूत शर्त हो । कम्प्यूटर मानव जीवनको अभिन्न अङ्ग बन्दै गएको जगजाहेर नै छ । वर्तमानमा मोबाइल, इन्टरनेट, ट्याबलेट्स, कम्प्यूटरको माध्यमबाट द्रुत गतिमा व्यवसायिक प्रतिस् ...

अराजकता नै व्युत्पत्तिको अवसर अराजकता नै व्युत्पत्तिको अवसर

मन र व्युत्पत्ति मन र बुद्धिका बीचको अन्तरसम्बन्धको समझका बारेमा प्रत्येक व्यक्ति, परिवारे, समुदाय तथा राजनीतिक चिन्तनका बीचमा नै फरक–फरक धारणा रहेको पाइन्छ । स्थूल सदृश्य तथा सूक्ष्म अदृश्य संसारका बीचको अन्तरसम्बन्ध नै हरेक बहश तथा अन्तक्र्रियाको केन्द्रविन्दु रहेको छ । सर्वप्रथम दार्शनिक हेगेलले यही सूक्ष्म अदृश्य सत्ताका बारेमा विचार राखेका हुन् । शिक्षा, सीप, श्रम, उत्पादन, वाणिज्य व्यापार, विकास, प्रगति, समृद्धि, शान्ति तथा खुशी यिनै सदृश्य तथा अदृश्य संसारको समझसहितको निरन्तरका लागि ...

डा. रामहरि लामिछानेको अंग्रेजीमा कविता: LEADERSHIP & MANAGEMENT डा. रामहरि लामिछानेको अंग्रेजीमा कविता: LEADERSHIP & MANAGEMENT

LEADERSHIP & MANAGEMENT Ramhari Lamichhane, PhD It is an art of getting things done through others, Reach the destination by handling all challenges and bothers, Touch the dream in bringing all minds together.   Don’t suggest to go alone to avoid traps and failures, Believe team spirits as a reason of success and pleasure, Create environment of sharing and learning culture.   Know the way, show the way and teach the ways, Believe in results not the hours and days, Touching he ...

महामारीमा निजी विद्यालयको भर्ना अग्रसरता र सरकारको लज्जास्पद मौनता महामारीमा निजी विद्यालयको भर्ना अग्रसरता र सरकारको लज्जास्पद मौनता

सरकारले भर्चुअल, अनलाइन, रेडियो र टेलिभिजनमार्फत् सिकाइ गर्नेगरी विद्यालयहरुको पठनपाठन थाल्ने, बन्द रहेका शिक्षण संस्था दूर शिक्षालगायतको विकल्पका आधारमा सुचारु गर्ने कार्यक्रम अघि सारिएको बताउँदै आएको छ । निजी विद्यालयहरुका संगठनले पनि यही जेठ २१ गतेबाट भर्ना गर्नेगरी अघि बढ्ने निर्णय गरिसकेको सुन्नमा आयो । यसबाट अभिभावकसँग लिइएको पूरै शुल्क फिर्ता नदिने बरु जुनसुकै अवस्थामा पनि पठनपाठन सञ्चालन गर्ने अडानमा निजी विद्यालयहरु देखिएका छन् । मन्त्रालय भने यस विषयमा कुनै प्रतिक्रिया नदिएर लज्जास्पद ...

स्कूल खोल्न हतार नगरौं स्कूल खोल्न हतार नगरौं

विदेशमा विकासका लागि नै बढी महत्व दिइने गरिएको छ । सम्पूर्ण बजेटको कम्तिमा २५ प्रतिशत शिक्षामा लगानी गर्ने देशहरु छन् । पछिल्ला वर्षहरुमा नेपालमा पुग–नपुग १० देखि १२ प्रतिशतको हाराहारीमा छुट्याइने गरिएको छ । अझ, यो कोरोना महामारीमा त झनै बढी बजेट हुनुपर्ने हो । हाम्रो देशमा कुनै बेला शिक्षा बजेट १७ प्रतिशतसम्म पुग्यो । त्यसपछि क्रमशः १५ र १४ हुँदै १० प्रतिशतमा ओर्लियो । यसपालि ११.६४ प्रतिशत छ । यो बजेट देश विकाशका दृष्टिले पूर्ण रुपमा बाधक हो । शिक्षाको विकासबिना अरु विकास सम्भव छैन । स्वस ...

कोभिड–१९ पछि हुनु पर्छ महिलाकेन्द्रित कार्यक्रम नै कोभिड–१९ पछि हुनु पर्छ महिलाकेन्द्रित कार्यक्रम नै

दिगो विकास तथा समृद्धिको लागि महिला सशक्तिकरण र सहभागिता बिस्तार हुनुपर्ने कुरामा सबैको एकमत रहेको छ । सन् १९९५ मा सम्पन्न संयुक्त राष्ट्रसंघीय महिला सम्मेलन–बेइजिड सम्मेलन) ले कुनै पनि राज्यको भाग्य त्यहाँ बसोबास गर्ने महिलाको अवस्थासँग जोडिएको विचार अघि सार्यो । यस्तै सन् २००० मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्ले शान्ति तथा समृद्धिलाई लैङ्गिक समानताको अभिन्न अङ्गको रुपमा घोषणा गर्यो । यस अवधिमा मातृ मृत्युदर ४५ प्रतिशतले घटेको, प्राथमिक विद्यालय भर्नादरमा निकै वृद्धि भएको, संसदमा महि ...

सीपमूलक तालिममार्फत् नै उत्पादनशील रोजगारी सीपमूलक तालिममार्फत् नै उत्पादनशील रोजगारी

देशले तय गरेको ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’को दीर्घकालीन सोंच परिपूर्तिका लागि दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता पर्छ । दक्ष जनशक्तिहरूलाई रोजगारी तथा स्वरोजगारीमा संलग्न गराई राष्ट्रिय उत्पादकत्वमा वृद्धि गरी दिगो र फराकिलो आर्थिक वृद्धि, उत्पादकत्वमा वृद्धि र उत्कृष्ट सेवा मार्फत दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ । यसका लागि प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा र सीप विकास तालिम कार्यक्रम मार्फत राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारको माग अनुसार योग्य, सक्षम, प्रतिस्पर्धी र उद्यमशील दक्ष जनशक् ...

प्रमुख समाचार

 सिमकार्डमार्फत् सियुजी सेवा: लक्ष्य ३४ लाख विद्यार्थीमा पुर्याउने, जोडिए ५ हजार मात्रै  सिमकार्डमार्फत् सियुजी सेवा: लक्ष्य ३४ लाख विद्यार्थीमा पुर्याउने, जोडिए ५ हजार मात्रै

सरकारले कोरोना महामारीका बेला वैकल्पिक सिकाइका लागि भन्दै ३४ लाख विद्यार्थीलाई सियुजी (क्लोज युजर ग्रुप) सेवामा जोड्ने लक्ष्य राखेपनि जम्मा ५ हजार बाल ...

‘सेल्फ सेन्सरसिप’ले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने निष्कर्ष ‘सेल्फ सेन्सरसिप’ले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने निष्कर्ष

‘सेल्फ सेन्सरसिप’ अर्थात् स्व–नियन्त्रणले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने कार्टुनिष्ट तथा पत्रकारहरुले औंल्याएका छन् । कार्टुन ...

गुरुत्वाकर्षण न्यूटनले पत्ता लगाए भन्ने पाठ परिवर्तन हुनु पर्छ: प्रधानमन्त्री गुरुत्वाकर्षण न्यूटनले पत्ता लगाए भन्ने पाठ परिवर्तन हुनु पर्छ: प्रधानमन्त्री

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गुरुत्वाकर्षणको सिद्धान्त पश्चिमा वैज्ञानिक सर आइज्याक न्यूटनभन्दा पनि अघि पूर्वीय विद्वान तथा गणितज्ञ भाष्काराचार्यले ...